Rydym yn defnyddio cwcis ar ein gwefan. Trwy barhau i bori ar ein gwefan, rydych yn cytuno i ni ddefnyddio cwcis. Mwy o wybodaeth am gwcis Cuddio

Tyst ar ran y Swyddfa Twyll Difrifol

Tyst dros y Swyddfa Twyll Difrifol Last Updated: 11 Chwefror, 2016

11 MB [PDF]

Mae’r Swyddfa Twyll Difrifol (SFO) yn ymchwilio ac yn erlyn yr haen uchaf o droseddau sy’n ymwneud â thwyll cymhleth, yn cynnwys llwgrwobrwyo a llygredigaeth. Wrth wneud hynny, rydym yn gwbl ymrwymedig i roi lle canolog i ddioddefwyr a thystion ym mhob achos. Bydd y dudalen hon yn eich helpu i ddeall yn fanwl beth mae bod yn dyst SFO yn ei olygu. Mae’n egluro beth yw’r erlyniad a phroses Llys y Goron, a’r ffyrdd y gallwn helpu i leihau unrhyw amhariad a chost sy’n gysylltiedig â bod yn dyst. Efallai y byddwch yn dymuno darllen hyn ynghyd â Gwybodaeth i Ddioddefwyr a Thystion – Ein Hymrwymiad i Chi sy’n nodi pa gefnogaeth y gallwch ei disgwyl gennym ni. Bydd un o’n Swyddogion Gofal Tystion penodedig yn falch o’ch helpu os bydd gennych unrhyw gwestiwn.

Trosolwg

Proses y llys

Mae pob erlyniad troseddol yn cychwyn yn y llys ynadon, ond mae Llys y Goron yn delio â’r achosion mwyaf difrifol a chymhleth, ac mae ganddo fwy o bwerau dedfrydu na’r llysoedd ynadon. Mae treialon yr SFO bron bob amser yn cael eu cynnal yn Llys y Goron. Mae’r dudalen hon yn gysylltiedig ag achosion sydd wedi cyrraedd Llys y Goron, ac sydd wedi eu trefnu ar gyfer treial yn ystod y misoedd neu’r wythnosau nesaf. Mae Llys y Goron yn eistedd mewn gwahanol leoliadau ar draws y wlad, ond mae’r rhan fwyaf o achosion yr SFO yn cael eu cynnal yn Llundain, yn Llys y Goron Southwark (ger gorsaf London Bridge). Yn Llys y Goron, mae diffynyddion (neu’r ‘cyhuddedig’) yn cael eu treialu gan farnwr a rheithgor. Mae’r barnwr yn gyfrifol am reoli gwaith paratoi’r achos cyn y treial ac mae’n rheoli’r ystafell llys yn ystod y treial. Mae ef neu hi yn gwneud penderfyniadau ynglŷn â gweithdrefn treialon a’r gyfraith. Bydd y rheithgor o ddeuddeg o bobl yn dod yn rhan o’r achos pan fo’r treial yn cychwyn. Byddant yn penderfynu beth yw’r gwirionedd, ac ar ddiwedd y treial byddant yn dweud wrth y barnwr a ydynt yn canfod bod y diffynnydd yn ‘euog’ neu’n ‘ddieuog. Gelwir hyn yn rheithfarn. Os canfyddir bod y diffynnydd yn euog gan y rheithgor, neu ei fod yn cyfaddef ei fod yn euog drwy bledio’n euog, bydd y barnwr wedyn yn penderfynu ar y ddedfryd. Gall hyn gynnwys carchar, cosb ariannol neu amrywiaeth o opsiynau eraill yn cynnwys anghymhwyso rhywun fel cyfarwyddwr cwmni am rai troseddau. Yn ystod y treial, bydd tystion ar ran yr erlyniad (SFO) a’r amddiffyniad yn rhoi tystiolaeth drostynt eu hunain, neu bydd eu datganiadau yn cael eu darllen i’r llys. Os byddant yn ymddangos drostynt eu hunain, gall cyfreithwyr yr erlyniad a’r amddiffyniad eu cwestiynau, er mwyn helpu’r rheithgor benderfynu a yw’r diffynnydd yn euog neu beidio. Fel tyst ar ran yr SFO, hon yw’r broses y mae’n debygol y byddwch yn ei hwynebu. Bydd dyddiad y treial wedi cael ei bennu fisoedd ymlaen llaw er mwyn sicrhau bod digon o amser llys ar gael, ac er mwyn darparu terfyn amser ar gyfer cwblhau paratoadau’r treial. Mae’n cymryd misoedd i baratoi treialon a gall achosion SFO gymryd mwy o amser oherwydd eu bod mor gymhleth. Mae rheolau’r llys (Rheolau Achosion Troseddol) yn ei gwneud yn ofynnol i’r llys, yr erlyniad a’r amddiffyniad i wneud eu gorau i leihau’r oedi. Mae hyn yn golygu penderfynu cyn gynted â phosibl pa dystion fydd eu hangen yn y treial, ac o’r rhain, pa rai fydd angen iddynt roi tystiolaeth ‘fyw’, a datganiadau pwy fydd yn cael eu darllen i’r llys heb fod angen iddynt fod yn bresennol. Ar brydiau, mae’n bosibl gwybod fisoedd ymlaen llaw pwy fydd angen iddynt roi tystiolaeth ‘fyw’. Yn achlysurol iawn, bydd pethau yn newid ar y funud olaf, a phan fo hynny’n digwydd byddwn bob amser yn ceisio rhoi cymaint o rybudd i chi â phosibl. Os bydd angen i chi roi tystiolaeth ‘fyw’, byddwn yn gwirio a fydd gennych hawl i dderbyn mesurau arbennig penodol er mwyn eich helpu i roi eich tystiolaeth orau. Gall hynny gynnwys rhoi tystiolaeth o du allan i’r ystafell llys drwy gyfrwng cysylltiad fideo byw fel na fydd angen i chi weld y diffynnydd, neu gael sgriniau o gwmpas y blwch tystion. Mae rhestr fwy cyflawn o’r mesurau arbennig i’w chael yma. Mae gennych hawl gofyn i ni am fesurau arbennig, a byddwn yn dweud wrthych os byddwn yn penderfynu gwneud cais ar eich rhan. Yn y pen draw, y llys fydd yn penderfynu drwy gymhwyso meini prawf cyfreithiol. Yn gyffredinol, rydych yn fwy tebygol o dderbyn mesurau arbennig os ystyrir eich bod yn ‘fregus’ neu ‘dan fygythiad’. Byddwn yn dweud wrthych beth fydd canlyniad y cais cyn gynted â phosibl. Mae treialon SFO yn aml yn para am wythnosau (a misoedd weithiau) oherwydd bod yna gymaint o dystion ac mae’r materion yn gymhleth. Felly, wrth i’r treial agosáu, bydd yr SFO yn penderfynu ym mha drefn fydd y tystion yn cael eu galw. Mae hyn yn ein galluogi i roi syniad i bob tyst ynglŷn â phryd y bydd angen iddynt fod yn bresennol yn y llys ac am ba hyd. Yn anffodus, gall pethau newid mewn achosion troseddol wrth iddynt fynd yn eu blaenau. Fodd bynnag, byddwn yn rhoi gwybod i chi am unrhyw newidiadau ac yn ystyried eich cyfleustra wrth aildrefnu unrhyw beth.

Cysylltu â chi

Timau achos sy’n delio ag achosion SFO, sy’n cynnwys cyfreithwyr, cyfrifyddion ac ymchwilwyr arbenigol. Mae gan bob tîm hefyd weinyddwyr achos sy’n delio â materion a threfniadau ymarferol. Oherwydd eich bod yn dyst yn un o’n hachosion, mae’n debygol eich bod wedi dod i gysylltiad ag un o’r aelodau yma o staff SFO. Hwy yw eich pwynt cyswllt cyntaf o hyd mewn perthynas â chynnwys eich datganiad tyst neu unrhyw fater cyfreithiol fydd yn codi. Fodd bynnag, gan fod y treial erbyn hyn wedi cael ei restru ar gyfer treial, dylai Swyddog Gofal Tystion penodedig fod wedi cysylltu â chi. Mae’r Swyddog Gofal Tystion yn aelod o staff SFO ac yn aelod o’r tîm achos, ond nid yw’n rhan o’r ymchwiliad na’r erlyniad. Rôl y Swyddog Gofal Tystion yw eich cynorthwyo a chysylltu â chi ynglŷn ag ymarferoldeb bod yn dyst, ond ni allant siarad â chi am y dystiolaeth y byddwch yn ei rhoi, nac am unrhyw faterion cyfreithiol. Byddant ar gael i ateb unrhyw atebion ymarferol, gwneud unrhyw drefniadau sydd eu hangen er mwyn i chi allu bod yn bresennol yn y llys a darparu arweiniad cyffredinol. Byddant yn hapus o’ch cyfeirio at aelod arall o’r tîm achos mewn perthynas ag unrhyw beth arall. Yn gyffredinol, gellir cysylltu â’r Swyddog Gofal Tystion yn ein swyddfeydd cyn i’r treial gychwyn a bydd yn y llys drwy gydol y treial. Maent yn monitro eu he-bostion hyd yn oed pan maent yn y llys, felly gellir cysylltu â hwy drwy’r amser. Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn rhoi gwybod i chi am unrhyw newidiadau allai effeithio arnoch chi wrth i’r achos a’r treial fynd yn ei flaen. Ar ddiwedd yr achos byddant yn gallu eich helpu i lenwi eich ffurflen gais am dreuliau. Drwy gydol eich amser fel tyst, bydd y Swyddog Gofal Tystion yn gallu eich cyfeirio at unrhyw sefydliad arall, megis Cymorth i Ddioddefwyr, sy’n arbenigo mewn gwasanaethau cefnogaeth i ddioddefwyr a thystion. Mae yna wybodaeth am nifer o’n hachosion yma. Rydym yn cynghori ein holl ddioddefwyr a thystion i fonitro’r safle yn rheolaidd oherwydd y byddwn yn postio newyddion pwysig am yr achos o dro i dro.

Help gyda threuliau

Rydym yn deall bod bod yn dyst yn golygu cost ariannol mewn perthynas â theithio, lluniaeth a llety o bosibl. Mae’n bosibl y byddwch yn colli cyflog ac yn gorfod talu costau eraill cysylltiedig megis gofal plant. Gallwn drefnu llety dros nos a thocynnau teithio pell i chi. Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn hapus i drafod hyn gyda chi. Yn achos costau eraill sy’n uniongyrchol gysylltiedig â mynychu’r llys at bwrpas rhoi tystiolaeth, byddwch yn gallu hawlio am dreuliau rhesymol, yn unol â’r rheolau a’r cyfraddau a ddangosir yma. Yn gryno, mae’r canllawiau ynglŷn â threuliau yn egluro:

  • Byddwn yn ad-dalu eich treuliau teithio rhesymol dosbarth safonol ar gludiant cyhoeddus ac yn ôl cyfradd y filltir ar gyfer teithio ar y ffordd, yn unol â’r cyfraddau yn y canllawiau. Ad-delir am dacsis ac awyrennau yn unol â’r rheolau penodol a nodir yn y canllawiau, ac mae hynny’n eithriadol.
  • Yn achos lluniaeth, ni fyddwn yn ad-dalu am eitemau penodol, ond yn talu swm i chi sy’n adlewyrchu’r amser yr ydych wedi ei dreulio oddi cartref neu i ffwrdd o’ch busnes, yn unol â’r cyfraddau yn y canllawiau.
  • Os bydd angen i chi aros mewn gwesty, bydd y Swyddog Gofal Tystion yn trefnu hyn ar eich rhan. Os byddwch yn penderfynu bwcio eich llety eich hun, mae yna uchafswm i’r gost a ganiateir, a nodir hynny yn y canllawiau. Os byddwch yn bwcio eich gwesty eich hun, ystyriwch roi gwybod i’r Swyddog Gofal Tystion beth yw eich trefniadau fel y gall gysylltu â chi yno os bydd angen.
  • Os byddwch yn colli cyflog oherwydd eich bod yn hunangyflogedig, neu na fydd eich cyflogwr yn talu i chi am yr amser yr ydych i ffwrdd, ar brydiau gellir ad-dalu’r colledion hynny, yn ddarostyngedig i uchafsymiau, ar ôl cyflwyno dogfennau.
  • Os bu angen i chi gyflogi rhywun arall i weithio ar eich rhan, ar brydiau gellir ad-dalu cost hynny, yn ddarostyngedig i uchafsymiau, ar ôl cyflwyno dogfennau.

Yn achlysurol gall yr SFO dalu am gostau eraill mewn perthynas â rywun arall y mae angen iddo fod yn bresennol yn y llys gyda chi. Siaradwch â’r Swyddog Gofal Tystion cyn gynted â phosibl os byddwch angen i rywun arall ddod i’r llys gyda chi i’ch helpu mewn rhyw ffordd. Gall hyn fod yn berthnasol pan fyddwch angen:

  • help gyda’ch symudedd, neu
  • rywun i warchod plentyn y tu allan i’r ystafell llys tra eich bod yn rhoi tystiolaeth. Os bydd angen i chi ddod â phlentyn i’r llys, gweler yr adran ar Gyfleusterau a Hygyrchedd yma. Fel rheol ni fydd ffrind neu berthynas fydd yn dod i gadw cwmni i chi yn gallu hawlio treuliau.

Sylwer bod y canllawiau yn cynnwys treuliau mewn perthynas ag ymchwilio i’r achos a mynychu’r llys. Mae iawndal am golledion sy’n deillio o ymddygiad troseddol yn fater ar wahân. Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn gallu rhoi arweiniad i chi os bydd gennych unrhyw gwestiynau ynglŷn â hyn. Pan fyddwch wedi gorffen rhoi tystiolaeth, bydd eich Swyddog Gofal Tystion yn darparu ffurflen hawlio i chi ac yn cynnig eich helpu i’w llenwi. Cadwch dderbynebau am eich costau a’u hatodi i’ch ffurflen hawlio. Rydym yn amcanu at dalu hawliadau o fewn 10 diwrnod gwaith o dderbyn eich ffurflen hawlio, cyn belled â’i bod wedi ei llenwi’n gywir a bod y dystiolaeth gefnogol angenrheidiol wedi ei chynnwys hefyd.

Cynllunio ymlaen llaw

Wrth i’r treial agosáu, byddwn yn cadarnhau:

  • a oes dal angen i chi roi tystiolaeth neu beidio,
  • ar ba ddyddiad a faint o’r gloch fydd angen i chi fod yn bresennol yn y llys,
  • am ba hyd y mae’n debygol y bydd angen i chi aros yn y llys,
  • sut y gallwn eich helpu os bydd angen i chi aros am fwy o amser, ac
  • enw cynrychiolydd yr SFO yn y llys fydd yn gallu eich helpu.

Cynllunio eich dyddiadur

Pan benderfynir bod angen i chi roi tystiolaeth, bydd y Swyddog Gofal Tystion yn gofyn a ydych wedi cynllunio unrhyw amser i ffwrdd, er enghraifft gwyliau neu ymweliad â’r ysbyty. Yna byddwn yn ceisio sicrhau na fyddwch yn cael eich galw i roi tystiolaeth yn ystod y cyfnod hwnnw. Os na fydd dyddiad y treial wedi cael ei bennu eto, byddwn yn gofyn i’r llys ystyried eich argaeledd. Cyn gynted â phosibl, byddwn yn rhoi dyddiad ac amser pendant i chi ar gyfer mynychu’r llys. Peidiwch â bwcio unrhyw wyliau fydd yn cynnwys dyddiau’r wythnos heb siarad â’ch Swyddog Gofal Tystion yn gyntaf. Os bydd angen i chi gymryd amser o’r gwaith, dylech ddangos eich llythyr ‘rhybudd tyst’ yr SFO i’ch cyflogwr fel prawf bod rhaid i chi fynd i’r llys. Efallai y bydd eich cyflogwr yn parhau i dalu i chi am yr amser yr ydych yn gorfod ymddangos fel tyst. Ond os byddwch yn colli cyflog, gallwch hawlio lwfans tyst am golli cyflog (gweler’ Cymorth gyda Threuliau‘ uchod). Efallai y bydd y taliad colli cyflog yn llai na’ch colled ariannol wirioneddol. Byddwn bob amser yn ceisio sicrhau y byddwch yn cael digon o rybudd ynglŷn â phryd y bydd angen i chi roi tystiolaeth. Fodd bynnag, gall y dyddiad a’r amser newid o ganlyniad i faterion y tu hwnt i’n rheolaeth. Os bydd yna unrhyw newidiadau, byddwn yn rhoi gwybod i chi cyn gynted ag y gallwn.

Os ydych yn pryderu ynglŷn ag ymddangos yn y llys

Os oes gennych unrhyw bryderon ynglŷn ag unrhyw agwedd o fynychu’r llys neu roi tystiolaeth, gallwch sôn am hyn gyda’r Swyddog Gofal Tystion, neu gallwch siarad gyda gwirfoddolwr hyfforddedig oWasanaeth Tystion Cyngor ar Bopeth ymlaen llaw neu ar y bore yr ydych yn mynychu’r llys. Court room Os byddwch angen cysylltu â hwy ymlaen llaw, y rhif ddôn cenedlaethol yw 0300 3321000. Nid yw hon yn alwad am ddim ond bydd yn costio’r un faint â galwad i rif sy’n cychwyn gyda ’01’ neu ’02’. Byddwch yn clywed neges llais yn Saesneg a Chymraeg yn gofyn i chi adael eich enw, rhif ffôn ac enw’r llys ble byddwch yn rhoi’r dystiolaeth. Yna bydd aelod o’r gwasanaeth tystion yn y llys yn eich ffonio yn ôl. I rai pobl gall y broses o roi tystiolaeth mewn llys fod yn arbennig o anodd. Gall eich Swyddog Gofal Tystion drefnu eich bod yn ymweld ag ystafell llys gwag cyn i chi fynychu i roi tystiolaeth, fel y gallwch weld y cynllun drosoch chi eich hun. Byddwch yn gallu hawlio treuliau am hyn fel y nodir uchod. Efallai y bydd rhai tystion yn cael anawsterau penodol wrth fynychu’r llys a rhoi tystiolaeth, am nifer o resymau. Os bydd hyn yn berthnasol i chi, mae’n bosibl i fesurau arbennig gael eu gweithredu er mwyn ei wneud yn haws i chi. Gallai’r rhain gynnwys:

  • rhoi tystiolaeth drwy gysylltiad teledu. Gall y tyst eistedd mewn ystafell y tu allan i’r ystafell llys a rhoi tystiolaeth drwy gyfrwng cysylltiad teledu i’r ystafell llys. Bydd y tyst yn gallu gweld yr ystafell llys a gall pobl yn yr ystafell llys weld y tyst ar sgrin deledu,
  • tystiolaeth wedi ei recordio ar fideo. Bydd tystiolaeth y tyst y cael ei recordio ar dâp a’i chwarae i’r llys,
  • sgriniau o gwmpas y blwch tystion. Gosodir sgrin o gwmpas y blwch tystion er mwyn atal y tyst rhag gorfod gweld y diffynnydd,
  • tynnu wigiau a chlogynnau. Nid yw’r barnwr a’r cyfreithwyr yn Llys y Goron yn gwisgo clogynnau a wigiau fel bod y llys yn teimlo’n llai ffurfiol. Fel rheol defnyddir hyn ar gyfer tystion ifanc,
  • rhoi tystiolaeth yn breifat. Mae hyn yn digwydd pan na fo aelodau’r cyhoedd yn cael bod yn yr ystafell llys,
  • defnyddio cymhorthion cyfathrebu, er enghraifft bwrdd wyddor, neu
  • rhoi tystiolaeth drwy Gyfryngwr Cofrestredig. Mae Cyfryngwr Cofrestredig yn rhywun all helpu tyst ddeall y cwestiynau sy’n cael eu gofyn, a sicrhau bod ei atebion neu ei hatebion yn cael eu deall gan y llys.

Bydd yr angen am fesurau arbennig wedi ei nodi pan gysylltodd yr SFO â chi gyntaf. Fodd bynnag, efallai y bydd eich amgylchiadau wedi newid.  Gan fod angen gwneud cais am fesurau arbennig o flaen llaw, rydym yn awgrymu eich bod yn cysylltu â ni cyn gynted â phosibl i roi gwybod i ni fod hyn wedi newid a gallwn ailasesu eich gofynion.  Y llys fydd yn penderfynu a fydd unrhyw fesurau arbennig yn cael eu caniatáu.

Diogelwch

Cofiwch ei bod yn drosedd i unrhyw un geisio dylanwadu ar y dystiolaeth a rowch i’r SFO, neu’r dystiolaeth y buasech yn ei rhoi yn y llys. Mae hi hefyd yn drosedd i rywun eich atal rhag cydweithredu ag ymchwiliad neu erlyniad. Mae bygwth tystion yn rhywbeth prin iawn, ond mae’r SFO yn ystyried hyn fel mater difrifol a bydd yn gweithredu er mwyn helpu i atal hyn. Os ydych yn credu eich bod mewn perygl o gael eich bygwth, neu y bu unrhyw ymdrech i ddylanwadu ar y dystiolaeth y buasech yn ei rhoi i ni neu i’r llys, dylech adrodd am hyn ar unwaith i’r heddlu, aelod o’r SFO neu staff y llys.

Atgoffa eich hun o’ch tystiolaeth ymlaen llaw

Gall fod yn beth amser ers i chi wneud eich datganiad tyst, ac efallai ei fod yn cynnwys materion eithaf cymhleth. Er mwyn eich atgoffa eich hun, byddwn yn anfon copi o’ch datganiad i chi tua thair wythnos cyn y bydd angen i chi fynychu’r llys. Byddwn hefyd, pan fo’n bosibl, yn anfon atoch gopïau o ddogfennau yr ydych wedi eu darparu neu wedi cyfeirio atynt mewn cysylltiad â’r achos (gelwir y rhain yn arddangosion). Os nad ydych wedi eu derbyn hyd yma, cysylltwch â’r Swyddog Gofal Tystion. Mae’n bwysig eich bod yn darllen y dogfennau hyn eto cyn i chi ddod i’r llys. Os nad ydych yn gallu gweld eich arddangosion ymlaen llaw, am unrhyw reswm, byddant ar gael i chi gael eu gweld pan fyddwch yn mynychu’r llys. Peidiwch â thrafod eich tystiolaeth ag unrhyw dystion eraill yn yr achos na dangos eich datganiad i unrhyw un arall. Gallai hyn danseilio cryfder eich tystiolaeth ac achos yr erlyniad.

Paratoi i fynd i’r llys

Cynllunio eich presenoldeb

Byddwch wedi derbyn manylion am leoliad a manylion cysylltu’r llys. Os na fyddwch, cysylltwch â’ch Swyddog Gofal Tystion. Mae manylion pob llys wedi eu rhestru yn y cyfeirlyfr ffôn cyhoeddus ac ar wefan Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd Ei Mawrhydi. Cyn y dyddiad y bydd angen i chi fod yn bresennol, gwiriwch eich bod yn gwybod faint o amser fydd yn ei gymryd i chi gyrraedd y llys, yn cynnwys oedi posibl o ran trafnidiaeth. Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn hapus i’ch helpu gyda hyn. Trefnwch eich bod yn cyrraedd o leiaf un awr cyn bod angen i chi roi tystiolaeth, neu fwy na hynny os ydych yn meddwl y byddwch angen darllen nifer fawr o ddogfennau cyn i chi roi tystiolaeth. Efallai y byddwch eisiau dod â rhywbeth i’w ddarllen gyda chi er mwyn difyrru’r amser yn ystod y dydd. Gallwch ddod â gliniadur a byddwch yn gallu gweithio yn ardal y Gwasanaeth Tystion. Cofiwch y bydd yno dystion eraill yn yr ystafell, nid yn gysylltiedig â’ch achos chi yn unig ond ag achosion eraill hefyd. Mae yna rai pethau penodol na allwch fynd â hwy i adeilad y llys, megis cyllyll a gwrthrychau miniog eraill megis sisyrnau neu lafnau rasel. Mae’r rheolau yn debyg iawn i’r rhai a geir mewn meysydd awyr. Os nad ydych yn sicr, mae’n ddoeth holi’r Swyddog Gofal Tystion ymlaen llaw neu adael y gwrthrychau adref. Gall hyd diwrnod y llys amrywio, ond yn gyffredinol mae’n para o 10:00am tan 4:30pm. Mae hyn yn golygu ei bod yn annhebygol y bydd angen i chi fod yn y llys cyn 9:00am neu ar ôl 5:30pm. Os bydd yn debygol y bydd angen i chi fod yn y llys y tu hwnt i’r oriau hyn bydd y Swyddog Gofal Tystion yn rhoi gwybod i chi ymlaen llaw. Mae’r amser cinio, a elwir weithiau’n ‘ohiriad byr’, fel rheol rhwng 1pm a 2pm.

Cyfleusterau yn y llys

Bydd y Swyddog Gofal Tystion yn hapus i siarad gyda chi ynglŷn â chyfleusterau’r llys, megis trefniadau parcio, a fydd bwyd a diod ar gael, ac a oes yna gyfleusterau newid babanod. Efallai y bydd angen i chi ddod ag arian parod (yn cynnwys newid) gyda chi ar gyfer talu am bethau megis parcio a lluniaeth. Efallai y bydd rhai o’ch treuliau yn ad-daladwy (gweler yr adran gynharach ynglŷn â ‘Help Gyda Threuliau’. Nid oes yna gyfleusterau meithrin neu ofal plant ar wahân yn y llys a ni chaniateir plant yn yr ystafell llys oni bai eu bod yn uniongyrchol gysylltiedig â’r achos, fel tyst neu ddiffynnydd. Os bydd angen i chi ddod â phlentyn i’r llys, gwiriwch hynny gyda’r Swyddog Gofal Tystion ymlaen llaw fydd yn gallu rhoi mwy o gyngor i chi. Fel arall, efallai y byddwn yn gallu rhoi cymorth i chi tuag at gostau gofal plant, fel y nodir hynny uchod yn ‘Help gyda Threuliau’.

Hygyrchedd

Mae gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd Ei Mawrhydi ‘bolisi addasiadau rhesymol’. Felly, os ydych yn credu y bydd angen addasiadau rhesymol arnoch i’ch galluogi i gael mynediad i wybodaeth yn y llys neu adeiladau’r llys, cysylltwch â’r Swyddog Gofal Tystion. Gallwch hefyd ymgynghori â thudalen cysylltiadau Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM ar wefan y Weinyddiaeth Cyfiawnder sy’n cynnwys manylion cysylltu defnyddiol.

Eich dyletswydd i fod yn bresennol yn y llys fel tyst

Os byddir yn gofyn i chi fynd i’r llys i roi tystiolaeth, mae’n rhaid i chi wneud hynny. Os bydd raid i chi fynd i’r llys ond nad yw’r llys yn credu y byddwch yn mynd o’ch gwirfodd, neu y byddwch yn methu â bod yn bresennol heb reswm da, gall y llys gyhoeddi gŵys tyst i sicrhau eich presenoldeb. Os byddwch yn dal yn methu â mynd i’r llys heb reswm da, gallai’r llys eich canfod yn euog o ‘ddirmyg llys’ a chyhoeddi gwarant i’ch arestio.

Os ydych yn teimlo’n wael

Os ydych yn teimlo’n wael wrth i ddyddiad eich presenoldeb yn y llys agosáu, a’ch bod yn meddwl na fyddwch yn ddigon da i fod yn bresennol yn unol â’r gofyniad, mae’n bwysig iawn eich bod yn dweud wrth rywun yn ddiymdroi, yn ddelfrydol wrth eich Swyddog Gofal Tystion. Ar brydiau gallwn newid dyddiad eich ymddangosiad. Os ydych yn rhy wael i fynd i’r llys ar yr union ddiwrnod y’ch galwyd i roi tystiolaeth, ffoniwch eich Swyddog Gofal Tystion neu’r person yn yr SFO a ofynnodd i chi roi tystiolaeth. Os na allwch gysylltu â hwy, ffoniwch y llys cyn gynted â phosibl. Rhestrir y rhif ffôn ar wefan Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM. Os ydych yn rhy wael i gysylltu eich hun, gofynnwch i berthynas neu ffrind wneud hynny ar eich rhan. Bydd yn ofynnol i chi ddarparu tystiolaeth feddygol, felly dylech ofyn i’ch Meddyg Teulu am Nodyn Ffitrwydd a’i anfon at eich Swyddog Gofal Tystion neu’r person yn yr SFO a ofynnodd i chi ddod i’r llys. Os byddwch yn cael y Nodyn Ffitrwydd ar y diwrnod yr ydych i fod i fynychu’r llys, dylech ffonio’r Swyddog Gofal Tystion, fydd yn rhoi cyngor i chi ynglŷn â beth i’w wneud nesaf. Cofiwch, os na fyddwch yn bresennol yn y llys heb reswm da (megis salwch) gall y llys gyhoeddi gŵys i sicrhau eich presenoldeb.

Ar y diwrnod

Cyrraedd y llys

Os byddwch yn cael eich dal yn ôl ar y ffordd i’r llys cysylltwch â’r Swyddog Gofal Tystion, neu Swyddfa Gyffredinol y Llys, er mwyn rhoi gwybod iddynt pa mor hwyr yr ydych yn debygol o fod. Wrth gyrraedd y llys, fel yn achos pawb arall sy’n defnyddio’r llys, byddwch yn destun gwiriadau diogelwch safonol cyn i chi gael eich caniatáu i mewn i’r adeilad. Mae hyn yn debyg i drefn ddiogelwch mewn meysydd awyr. Yna, hysbyswch y Dderbynfa eich bod wedi cyrraedd, neu dros y ffôn sydd ar gael yn y Dderbynfa, a dweud eich bod yn dyst SFO. Bydd Swyddog Gofal Tystion SFO a Gwasanaeth Tystion y Llys yn cael gwybod eich bod wedi cyrraedd. Yna byddwch yn cael eich tywys i ystafell aros y Gwasanaeth Tystion. Bydd eich Swyddog Gofal Tystion yn disgwyl amdanoch ac yn eich cyfarfod yn yr ystafell aros, na fydd yn hygyrch i’r diffynnydd, ei gyfreithwyr na’i gefnogwyr. Bydd ein cynrychiolydd yn hapus i ateb unrhyw gwestiwn ynglŷn â threfn y Llys. Bydd ganddo hefyd gopi o’ch datganiad tyst os byddwch yn dymuno ei ddarllen eto. Cofiwch nad yw’r gyfraith yn caniatáu iddynt drafod manylion eich datganiad gyda chi. Mae’n well peidio trafod eich tystiolaeth ag eraill cyn i chi fynd i’r blwch tystion. Mae hyn yn cynnwys cyhoeddi datganiadau ynglŷn â threial ar gyfryngau cymdeithasol (megis Facebook neu Twitter) a/neu gysylltu â thystion neu ddiffynyddion eraill drwy gyfryngau cymdeithasol. Gall hyn fod yn fater difrifol, all fod yn drosedd o dan rhai amgylchiadau. Ni chaniateir i aelodau’r cyhoedd gymryd lluniau yn adeilad y llys na recordio’r achos.

Rhoi tystiolaeth

Ychydig amser cyn i’r llys fod yn barod i glywed eich tystiolaeth, byddwch yn cael eich tywys i’r lobi neu’r coridor y tu allan i’r ystafell llys. Mae’n bwysig iawn nad ydych yn mynd i mewn i’r ystafell llys nes y dywedir wrthych am wneud hynny.Yn gyffredinol, ni chaniateir i dystion wylio unrhyw ran o’r treial nes iddynt orffen rhoi eu tystiolaeth. Pan elwir eich enw i roi tystiolaeth fel tyst, bydd tywysydd yn eich tywys i’r blwch tystion. Fel rheol bydd hwn yn wynebu’r rheithgor. Yna bydd yn ofynnol i chi dyngu llw neu gadarnhau (‘addo’) mai’r gwirionedd yw’r dystiolaeth yr ydych ar fin ei rhoi. Os byddwch yn dewis tyngu llw, bydd y tywysydd yn rhoi llyfr sanctaidd eich crefydd i chi afael ynddo. P’un a ydych yn tyngu llw neu’n cadarnhau, bydd y tywysydd yn rhoi cerdyn i chi fel eich bod yn gallu darllen y geiriau’n uchel. Bydd y tywysydd yn dweud y geiriau yn uchel fel arweiniad i chi os dymunwch hynny. Gallwch drafod hyn gyda’ch Swyddog Gofal Tystion ymlaen llaw os oes gennych unrhyw bryderon ynglŷn â hyn. Fel rheol disgwylir i dystion sefyll wrth roi tystiolaeth, ond gall y barnwr roi caniatâd i chi eistedd. Bydd eich Swyddog Gofal Tystion yn hapus i drafod hyn gyda chi hefyd. Rydych yn ymddangos fel tyst ar ran yr erlyniad , felly bydd eiriolwr (cyfreithiwr) yr erlyniad yn gofyn cwestiynau i chi gyntaf. Gelwir hyn yn ‘holiad blaenaf’. Yna, bydd eiriolwr yr amddiffyniad yn gofyn cwestiynau i chi ynglŷn â’ch tystiolaeth. Gelwir hyn yn ‘groesholi’. Os oes yna nifer o ddifinyddion, efallai y bydd gan bob un diffynnydd eiriolwr ar wahân, a gall bob un ofyn cwestiynau i chi. Yn olaf, gall eiriolwr yr erlyniad ofyn mwy o gwestiynau i chi. Gall y barnwr ofyn cwestiynau i chi ar unrhyw adeg. Fel tyst, nid yw’n ddisgwyliedig i chi fod yn gyfarwydd â threfn y llys nac i wybod, er enghraifft, beth i alw pawb. Y ffordd orau o’i chwmpas hi yw gwrando’n ofalus ar y cyfarwyddiadau a roddir i chi, a thrin pawb yn y llys gyda pharch. Os byddwch yn cael anhawster wrth roi eich tystiolaeth (er enghraifft, rydych yn teimlo’n sâl neu fod angen i chi adael y llys), peidiwch â theimlo’n nerfus ynglŷn â dweud hynny wrth y barnwr. Os byddwch, ar unrhyw adeg, yn teimlo’n sâl, mae yno staff meddygol hyfforddedig fydd yn gallu rhoi cymorth i chi yn adeilad y llys. Os, am ryw reswm, na fydd eich tystiolaeth yn gyflawn ar ddiwedd sesiwn y llys neu ddiwrnod y llys, bydd y barnwr yn dweud wrthych na chewch siarad ag unrhyw un ynglŷn â’r dystiolaeth na’r achos nes eich bod yn dychwelyd i’r blwch tystion. Mae hyn yn eithaf cyffredin. Os bydd angen llety neu drefniadau teithio arnoch yn annisgwyl oherwydd nad yw eich tystiolaeth yn gyflawn ar ddiwedd diwrnod y llys, bydd y Swyddog Gofal Tystion yn trefnu hyn ar eich rhan.

Ar ôl i chi roi tystiolaeth

Beth sy’n digwydd nesaf

Byddwch yn gwybod pan fo’ch tystiolaeth wedi dod i ben oherwydd bydd y barnwr yn dweud eich bod wedi cael eich ‘rhyddhau’ sy’n golygu y gallwch adael yr ystafell llys. Peidiwch â thrafod yr achos ag unrhyw dyst arall sydd heb roi eu tystiolaeth. Os hoffech aros a gwrando ar y treial, gofynnwch i’r Swyddog Gofal Tystion, fydd yn gallu rhoi cyngor i chi. Nid yw hyn yn cael ei gynghori os oes yna unrhyw debygolrwydd y byddwch yn cael eich galw’n ôl fel tyst yn ddiweddarach yn y treial. Mae cael eich galw am yr eildro i roi tystiolaeth yn yr un achos yn anarferol, ond gall ddigwydd ar brydiau os, er enghraifft, bod angen ail dreial neu fod angen egluro rhywbeth a ddywedwyd gennych yn eich tystiolaeth. Os felly, bydd yr un drefn yn berthnasol i’r achlysur dilynol. Cyn i chi adael y llys byddwch yn cael cyfle i gael gair â’r Swyddog Gofal Tystion a gofyn unrhyw gwestiwn a fydd gennych. Dyma’r adeg i chi hawlio eich treuliau, er y gallwch anfon eich ffurflen wedi ei llenwi i’r SFO yn ddiweddarach. Os ydych yn teimlo eich bod angen cefnogaeth mewn perthynas â’r effaith y mae’r achos neu’r treial wedi ei gael arnoch, bydd eich Swyddog Gofal Tystion yn gallu eich cyfeirio at wasanaethau arbenigol gan asiantaeth trydydd sector megis Cymorth i Ddioddefwyr, ond byddwn ond yn eich cyfeirio os byddwch yn dymuno i ni wneud hynny. Peth amser ar ôl i chi roi eich tystiolaeth efallai y byddwch hefyd yn cael cyfle i ddarllen (neu rywun i’w ddarllen ar eich rhan) eich Datganiad Personol Dioddefwr i’r llys, neu, os mai cwmni yw’r dioddefwr, eich Datganiad Effaith ar Fusnes. Bydd hyn ond yn digwydd os bydd y diffynnydd yn cael ei ganfod yn euog, cyn i’r llys benderfynu ar ddedfryd. Mae’r Datganiadau hyn yn rhoi cyfle i ddioddefwyr egluro sut y mae’r drosedd wedi effeithio arnynt yn gorfforol, emosiynol, seicolegol, ariannol neu mewn unrhyw ffordd arall.

Ar ôl i’r treial ddod i ben

Os hoffech wybod beth yw canlyniad y treial, cysylltwch â’ch Swyddog Gofal Tystion, neu droi at wefan yr SFO. Mae ein safonau gofal Dioddefwyr a Thystion yn unol â’r Cod Ymarfer ar gyfer Dioddefwyr Trosedd (Hydref 2015) yn gofyn ein bod, yn amodol i unrhyw orchymyn gan y llys a’r angen i sicrhau diogelwch gwybodaeth, yn rhoi gwybod i chi:

  • a yw’r diffynnydd wedi’i ganfod yn euog neu’n ddieuog,
  • beth yw’r ddedfryd,
  • a orchymynnwyd i’r diffynnydd dalu unrhyw iawndal y gallech fod a hawl i’w dderbyn, a beth yw’r broses, ac
  • a fydd yna apêl neu beidio, a chanlyniad unrhyw apêl.

Iawndal

Os ydych yn credu bod gennych hawl i dderbyn iawndal oherwydd eich bod ar eich colled o ganlyniad i drosedd, cysylltwch â’ch Swyddog Gofal Tystion fydd yn gallu rhoi cyngor i chi ynglŷn â beth i’w wneud nesaf. Mae iawndal yn gysylltiedig â cholled a ddioddefir o ganlyniad i drosedd, ac nid yw’n gysylltiedig â bod yn dyst. Pan fo diffynnydd wedi cael ei gollfarnu, a’i bod yn briodol gwneud hynny, bydd yr SFO yn gwneud cais i’r llys am iawndal i ddioddefwyr yr achos. Bydd y cais hwn yn cael ei wneud ar ddiwedd ymchwiliad atafaelu, a gall hynny gymryd cryn amser i’w gwblhau yn dilyn y collfarnu. Gellir gwneud cais am ran o’r colledion neu’r holl golledion a ddeilliodd yn uniongyrchol o’r troseddau y collfarnwyd y diffynnydd mewn perthynas â hwy. Bydd hyn yn rhoi ystyriaeth i ffeithiau penodol yr achos a’r holl amgylchiadau, yn cynnwys a ydych wedi derbyn iawndal neu beidio o ffynhonnell arall. Gall fod yna achosion pan nad yw’n briodol gwneud cais am iawndal. Y llys fydd yn gwneud y penderfyniad terfynol ynglŷn â chaniatáu iawndal neu beidio. Mater i’r llys hefyd yw penderfynu ar swm unrhyw orchymyn iawndal, a bydd unrhyw swm fydd yn daladwy i chi yn ddibynnol ar y diffynnydd yn talu’r gorchymyn digolledu. Efallai y bydd y diffynnydd hefyd yn cael amser i dalu, sy’n golygu y gall yr arian gael ei dalu i chi fel rhandaliadau. O ystyried hyn, rydym yn awgrymu eich bod yn cael cyngor cyfreithiol annibynnol ynglŷn â’r golled yr ydych yn credu i chi ei dioddef. Hefyd, efallai y bydd arweiniad ar gael gan eich Canolfan y Gyfraith leol.

Eich Adborth

Rydym yn croesawu pob adborth. Rydym yn ymrwymedig i ddilyn safonau’r Comisiynydd Dioddefwyr ar gyfer delio â chwynion (gweler “Adolygiad o Gwynion a Datrysiad i ddioddefwyr Troseddau”, atodiad C). Os ydych yn anhapus ag unrhyw agwedd o lefel y gwasanaeth yr ydych wedi ei dderbyn, gallwch roi adborth neu gwyno yma. Nid yw hyn yn cynnwys y penderfyniadau neu’r dyfarniadau a wneir gan y llys. Os byddai’n well gennych siarad â rhywun, gallwch siarad â Swyddog Gofal Tystion. Neu gallwch roi unrhyw adborth arall drwy anfon e-bost atom yn public.enquiries@sfo.gsi.gov.uk. Dolenni i wybodaeth bellach Mae gan ein gwefan www.sfo.gov.uk dudalennau ymroddedig i ddioddefwyr a thystion sy’n cynnwys ein cyhoeddiad “Dioddefwyr a Thystion – Ein Hymroddiad i Chi“. Gellir gweld y Cod Ymarfer ar gyfer Dioddefwyr Trosedd yma.